ICP Orchestra

İzmir Avrupa Caz Festivali'ne 12 Mart Pazartesi akşamı ICP Orcestra Konseri ile devam ediliyor. Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi Küçük Salon'daki konser 20:30'da başlıyor...

Misha Mengelberg, Piyano
Ab Baars, Klarnet & Saksafon
Tobias Delius, Klarnet & Saksafon
Wolter Wierbos, Trombon
Thomas Heberer, Trompet
Mary Oliver, Keman & Viyola
Tristan Honsinger, Çello
Ernst Glerum, Kontrbas
Han Bennink, Davul


“Bu konser Hollanda ve Türkiye arasındaki diplomatik ilişkilerin 400. yılı kutlamaları kapsamında düzenlenmektedir.” 

1958 yılında gitarcı Jim Hall, Jimmy Giuffre'in albümü için yazdığı notta müzikte doğaçlamayı anlatmak için “Çabuk Beste” terimini kullandı. Birkaç yıl sonra bu yorumların hiç birinden haberi olmayan Misha Mengelberg aynı kelimeleri kullanınca betimleme kalıcı hale geldi. Sessiz bir bildiri gibi, bu iki büyülü İngilizce kelime yani “Çabuk Beste” sözcükleri ile, doğaçlamanın ya bestecilikten daha önemsiz olduğu ya da ezber gerektirmeyen, sadece o yaşanan anın içinde oluşan bir sanat şekli olduğuna karar verildi. Misha'nın formülü doğaçlama formunun en az bestecilik kadar önemli hatta tempo olarak hızından dolayı daha önemli olduğunu vurgular. Fakat diye ekler Misha: “Ciddi kahve içicileri için, hazır kahvenin, çok kötü bir taklit olduğu da kesin.”


Misha Mengelberg 1960’ların ortalarında, 'Fluxus Sanat Formu' denilen bir akıma dâhil olmuştur. Bu akımı sevmesinin nedeni ise hiç bir şeye dayanmadan bağımsızca tek başına olması ve savunacak bir idealinin olmamasıdır. Fluxus kavramcıları, artistleri, erken minimalistleri ve bir performansta gereken tüm farklı özellikleri bir araya getirmiş, bunun devamında ise Modern ICP Orkestrası adını verdikleri grubu kurmuşlardır.

ICP' nin kurucuları arasında Mengelberg ve davulcu Han Bennink,1961 yılından beri birlikte çalmaktadır. 1964 yılında Eric Dolphy'nin 'Last Date' albümünde yine bir aradaydılar. Ardından başarılı bir Hollandalı Kuartette çaldılar. Willem Breuker isimli anarşist genç bir müzisyeni gruba dâhil ettikten kısa bir süre sonra da dağıldılar.

Mengelberg, Hague Konservatuvarında arkadaşı Louis Andriessen gibi bestecilik eğitimi almıştır. Yazdığı, altmışlı yılların , 'Hello Windyboys' parçası ve iki nefesli beşlisinde caz dilinde 'call and response' dediğimiz tarzı kullanmıştır. Şimdiki ICP müzisyenlerinin resmen yaptığı şeyi o yıllarda gayri resmi olarak yapmışlardır.

Bennink, Breuker ve Mengelberg 1967 yılında ICP’yi kurmuşlardır. 1974 yılında saksafoncu Willem Breuker, uzun süre Hollanda emrovize müziğinin bayraktarlığını yapan “Willem Breuker Kollektief” i kurmak için gruptan ayrılmıştır. Mengelberg ve Bennink, ICP onlusuyla çalışmalarına devam etmiştir. Alman saksafoncu Peter Brötzman ve zaman zaman gruba katılan çellist Tristan Honsinger de bu onlunun içindedir. Grup 1980’lerde Tromboncu Wolter Wierbos, saksafon ve klarnetçi Michael Moore, bascı Ernst Gelrum gibi daha genç ve umut vaat eden müzisyenlerin eklenmesi ile şimdiki ICP Orkestrası olgunluğuna erişmiştir.

Orkestraya yeni katılan genç müzisyenlerle Misha, farklı şekillerde prova yapmıştır. Kendi adını koyduğu ve “virüslerim” dediği notalı paketlerle çalan kişi besteye her şekilde dâhil olabiliyordu. Böylece müzisyenler grup arkadaşlarıyla zamanlama ve entonasyon konularında yaşanabilecek problemlerle nasıl başa çıkacaklarını biliyorlardı. 

Eğitimlerinin cazı ilgilendiren diğer bir parçası ise repertuvar projeleri idi. Bunlar Mengelberg'in, Herbie Nichols, Thelonious Monk, Duke Ellington gibi kendisi için ilah olmuş piyanist ve besteci müzisyenlere adanmıştı. Bu dersler, tatlı melodiler ve kontrollü seslerde (Ellington), akorların kurulumu ve çevirimleri (Monk), ve bu akorların alışagelmişin dışındaki dizilişleri(Nichols) olmak üzere düzenlenmişti. Bu ilahlaşmış caz müzisyenlerinin besteleri günümüzde halen ICP Orkestrasının listesinde yer almaktadır. 

Zamanla, müzisyenler Misha'nın savunduğu olanakları kullanmanın her an ve her parçada mümkün olduğunun bilincine vardılar. Bu tez, daha sonra gruba yeni katılan Alman trompetçi Thomas Heberer, Kemancı Mary Oliver, Saksafon ve Klarnetist Tobias Delius, Çellist Honsinger gibi bestecilerin katkısı ile de kanıtlanmıştır.

Bu yüzden de olgunlaşmış ICP Orkestrasının bugün artık kendi deviniminde karışık bir grup olduğunu söyleyebiliriz. Sahnede Misha’nın piyanosu ve Han'ın davulunun arasında bir yaylı trio oturmaktadır. Onların tam karşısında ise beş kişiden oluşan bir korno bölümü ve bakırlılar bulunmaktadır. Böylelikle Ellington'un grubunda olduğu gibi yazılı materyallerin üzerinde tecrübeli ve bağımsız icracılar hep beraber mükemmel bir uyumda buluşabilmektedir.

Gerçekten de hepsinin kendine göre özgünlüğü göz önünde bulundurulduğunda ortaya çıkan tablo nefes kesicidir.

 
Çok temiz ve keskin çalan Mary Oliver yeni bestelenmiş eserleri yaylı sazlara büyük bir güvenle taşır. Tristan Honsinger tıpkı sınırları zorlayan bir anarşist gibi. Enst Glerum yeni derin bas tonuyla yaylıları ve ritim kısmını demirlemeyi biliyor. Thomas Heberer’in ise sağlam bebop acelitesi ve 12 nota gamlarındaki küçük sızıntıların arasına dörtte bir trompeti ile girebilmesi, akarcasına bir kolaylıkla çalan Wolter Wierbos’un kendi karakteristik sesini kaybetmeden duyduğu, her trombon sesinin taklidini yapabilmesi, Ab Baars'in klarnetinden çıkardığı tiz notalar ve yüksek sesli fakat alçak gönüllü bir şekilde çıplak tenor saksafonunda yaptığı sololar, Michael Moore'un tatlı lirik ya da biraz sarkastik alto klarneti ve son olarak Tobias Delius'un bizi swinge taşıyan tenor tonu, gruba tartışılmaz bir ayrıcalık katar. Bunun yanında davulcu Bennink solistlerin ritimlerini dengeli bir şekilde kendi başarılı yöntemi ile yayıp amplifike ederken swing için en uygun tempoları yaratır ve her zaman dinler, belli bir bölüm görevini bitirdikten sonra içgüdüleri yardımı ile fişi ne zaman çekmesi gerektiğini bilir. Misha ise piyanodan gelen renkleri ve etkileri vermekte ustadır. 

Her şeyin tazeliğini koruyabilmesi için Mengelberg, çalıcılar sahneye çıkmadan belli şeyleri yazıp eşit şekilde orkestra elemanları arasında paylaştırır. Bu liste bazı eserlerde farklı gruplar adına değişkenlikler göstererek paylaşılır. Doğaçlama sololar, müzisyenlere kendilerine özgü karakteristik tarzlarını yansıtan bir havuz oluştur. Buradaki amaç, icracıların yorumlarını bir melodi üzerinde gösterebilmelerini sağlamaktır. Aralarda bazen o sırada doğaçlama ortaya çıkan beklenmeyen motiflerin zenginliği de söz konusu olur. 

Grup yüksek sesle bağırabilecek kadar büyük ve güçlü, fakat keskin bir virajda yolu kavrayacak kadar da kompaktır. Diğer bir deyişle sıkıca birbirine temasta olan bir yapıya sahiptir. Sahnede müziğin tonları ve çizdikleri çerçeve durmadan yer değiştirir. Hareketleri hep tıpkı bir düşte olduğu gibi akıcıdır. ICP, dinleyicisine bünyesindeki yeni ve eski melodilere sahip bir arşivin zenginliği sunar.

Bu günlerde tüm müzisyenler önceden hazırlanmış listeler yazabilecek niteliğe ve olgunlaşmaya sahipler. Bu listede ilk sırada Bennink var. Eski Mengelberg melodilerinin üzerine yeni uyarlamalar yaparak, bazı sanatçıların kendi yorumlarını getirdiğini görüyoruz. 

Müzik her zaman beklenmedik dönüşler, değişik patlamalar ve şaşırtıcı sürprizlerle dolu. Hiç kimse ya da hiç bir şey onlar gibi olamayacağı gibi, hiç bir yorum ya da o günün performansı da birbirinin aynı değil.
Kevin Whitehead, 2011

Kaynak: İksev

Yorumlar

Popüler Yayınlar